Chỉ trong mấy ngày mưa lớn kéo dài do ảnh hưởng của bão số 3 (từ 18/8 - 21/8) vừa qua, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh đã chìm trong “biển nước”. Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường cho rằng, với tỉnh phát triển công nghiệp như Vĩnh Phúc hiện nay thì việc thực hiện đồng bộ các giải pháp chống ngập úng là vấn đề sống còn, nhất là trong bối cảnh ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.

Về vùng ngập úng

Chưa bao giờ, người dân các địa phương trên địa bàn tỉnh lại bị ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai như năm nay. Cơn bão số 3 và trận mưa lớn kéo dài nhiều giờ đồng hồ sáng 28/8 làm 59 nhà bán kiên cố hư hỏng; 910 nhà ngập nước dưới 1m; đổ 858m tường rào, 38 cột điện hạ thế, 2.569 cây xanh; hư hỏng 35 cống, 6 trạm bơm kiên cố, 5 trạm bơm bán kiên cố; sạt lở 6.555m đường giao thông, 250m tuyến bờ bao, 6.445m kênh mương, 35m kè lát mái, 14.884m3 đất, đá. Hơn 11 nghìn ha lúa, hoa màu, thủy sản, cây ăn quả, cây trồng lâu năm bị ảnh hưởng, trong đó hơn 7.500ha lúa, rau màu, thủy sản, cây ăn quả, cây trồng lâu năm có nguy cơ mất trắng… Ước tính thiệt hại hơn 500 tỷ đồng. Trong đó, thiệt hại nặng nhất là thành phố Vĩnh Yên và huyện Vĩnh Tường.

Lực lượng bộ đội tỉnh, huyện cùng nhân dân tham gia ứng cứu ngập úng tại xã Lũng Hòa (Vĩnh Tường) trong đợt mưa lớn cuối tháng 8-2016.

 

Thời điểm xảy ra bão số 3 vừa qua, trên địa bàn thành phố Vĩnh Yên có 11 điểm ngập úng cục bộ, trong đó một số điểm ngập nặng từ 0,4 - 1,2m như: Khu vực Cầu Cáp gần đường Mê Linh; khu vực sau Ngân hàng ACB (đường Mê Linh); khu vực trước Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới trên đường Mê Linh; đường Bà Triệu đoạn đèn đỏ giao với đường Mê Linh; đường Ngô Gia Tự… Mưa lớn kéo dài làm tuyến quốc lộ 2 chạy qua Trạm Đăng kiểm xe cơ giới bị ngập sâu trên dưới 1m, gây tắc nghẽn giao thông gần 2 tiếng đồng hồ và cảnh sát giao thông phải đứng phân luồng, nhằm đảm bảo an toàn cho người tham gia giao thông. Chứng kiến cảnh tượng đường ngập trên 1m, trên tuyến quốc lộ 2, đoạn qua Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới trên đường Mê Linh khiến xe khách mang BKS 19N-20-97 bị chết máy, phải đẩy, hành khách Nguyễn Xuân Hòa, thành phố Việt Trì (Phú Thọ) ngạc nhiên, cho rằng thật vô lý, giữa thành phố đô thị loại II nước ngập lưng người? Còn ông Hòa, sống cạnh khu vực bị ngập cho biết: Sống ở Vĩnh Yên đã lâu, nhưng chưa năm nào, tôi chứng kiến sự tàn phá khắc nghiệt của thiên tai như năm nay. Ngay trong thành phố Vĩnh Yên, nhiều đoạn đường chưa bao giờ bị ngập thì nay bị ngập cục bộ, ảnh hưởng không nhỏ đến việc sinh hoạt của người dân.

Từ trung tâm thành phố Vĩnh Yên ngược lên phía bắc của huyện Vĩnh Tường, chúng tôi về xã Lũng Hòa - địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất cơn bão số 3 vừa qua. Bà Dương Thị Hoàn, Bí thư Đảng ủy xã Lũng Hòa cho biết: Địa bàn xã là vùng trũng, xung quanh được bao bọc bởi sông Phan và là nơi tiêu úng cho 7 xã, thị trấn phía Bắc của huyện (Lũng Hòa, Bồ Sao, Cao Đại, Tân Cương, Phú Thịnh, Thổ Tang, Thượng Trưng). Khi mưa lớn xảy ra, nước từ thượng nguồn đổ ra sông Phan, trong khí đó sông Phan lại bị bồi đắp dẫn đến nước không tiêu thoát được, xã Lũng Hòa vô tình trở thành rốn nước của cả vùng. Hàng trăm hộ dân ở Lũng Hòa đứng trước nỗi lo về một vụ mùa thất thu, hơn 132/380ha lúa bị ảnh hưởng, 65ha lúa mất trắng, 82 ha thủy sản tràn bờ, tổng thiệt hại ước tính lên tới hơn 5,6 tỷ đồng (số liệu tính đến ngày 23/8). Mưa lớn còn gây ảnh hưởng nặng nề tới đời sống sinh hoạt của nhiều hộ dân, đặc biệt là các hộ dân thuộc ba thôn: Đông, Trung, Nam làm 138 nhà ngập nước, hơn 50 hộ phải di chuyển sang các khu vực khác. Là một trong những hộ chịu ảnh hưởng nặng từ mưa bão, chị Nguyễn Thị Chung, thôn Nam, Lũng Hòa tâm sự: "Mong muốn nhất của người dân chúng tôi bây giờ là Nhà nước quan tâm cải tạo hệ thống sông Phan, đảm bảo tiêu thoát nước, giải quyết triệt để tình trạng ngập úng ở Lũng Hòa”.

Đi tìm nguyên nhân

Giải thích về tình trạng ngập úng cục bộ trên địa bàn thành phố Vĩnh Yên, ông Nguyễn Minh Sơn, Chủ tịch UBND thành phố Vĩnh Yên cho rằng, do thành phố có địa hình trũng thấp, là hạ nguồn của sông Phan, kênh Bến Tre. Khi mưa lớn, nước từ các huyện lân cận đổ dồn từ hệ thống sông tiêu, trục tiêu về thành phố, trong khi việc tiêu thoát nước ở các ao, hồ, đầm sông ngòi chậm, dẫn đến mực nước ở sông Phan, hồ Đầm Vạc cao hơn mực nước ở các ao, hồ trong khu vực nội thị, dẫn đến nước mưa trong khu vực nội thị không thể thoát ra ngoài, gây hiện tượng ngập úng cục bộ. Cùng với đó, do tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh, quỹ đất dành cho phát triển công nghiệp, hạ tầng và nhà ở của người dân không ngừng tăng cao, trong khi đó, diện tích ao, hồ, đầm… giảm, khả năng chứa và điều tiết nước mưa cũng bị ảnh hưởng, gây nên hiện tượng ngập úng. Các công trình tiêu thoát nước của thành phố được đầu tư xây dựng đã lâu và không đồng bộ; một số công trình đã xuống cấp…

Tình trạng ngập úng cục bộ không chỉ diễn ra ở thành phố Vĩnh Yên mà còn diễn ra ở hầu hết các huyện, thị như Vĩnh Tường, Tam Dương, Yên Lạc, Bình Xuyên… Theo ông Đinh Gia Thành, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng trên, là do hạ tầng hệ thống các công trình tiêu úng trên địa bàn tỉnh chưa đáp ứng yêu cầu; nhiều công trình cũ, đã lâu chưa được cải tạo, nâng cấp, thậm trí không sử dụng do không phát huy hiệu quả.Phần lớn diện tích tiêu úng phụ thuộc vào các sông như sông Cầu, sông Lô, sông Phó Đáy, hiện trên địa bàn tỉnh không có các công trình tiêu úng độc lập ra sông Hồng, sông Lô và sông Phó Đáy. Những năm qua, nhiều thời điểm nước sông Cầu còn chảy ngược về Vĩnh Phúc khiến người dân phải căng mình ứng phó với biển nước. Cùng với đó, công tác quản lý công trình tiêu thoát còn lỏng lẻo, nhất là các luồng tiêu liên xã, nội xã; tình trạng vi phạm xâm lấn luồng tiêu, công trình tiêu chưa kịp thời xử lý… ảnh hưởng đến việc tiêu thoát nước. Do vậy, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và mưa lũ diễn biến thất thường như hiện nay, việc tiêu thoát nước không thể dựa vào tiêu thoát tự nhiên mà phải sử dụng biện pháp tiêu thoát chủ động ra sông Hồng.

Sớm triển khai xây dựng các công trình tiêu thoát nước

Theo đánh giá của Sở NN&PTNT, những năm qua, việc đầu tư các công trình tiêu thoát nước trên địa bàn tỉnh còn hạn chế. Thứ nhất, do chưa có giải pháp tiêu tổng thể, hiệu quả cho toàn tỉnh; thứ hai, chưa có sự quan tâm đúng mức của các cấp, ngành, địa phương, trung ương; thứ ba, việc đầu tư các công trình tiêu cần nguồn vốn lớn, trong khi đó nguồn lực của tỉnh còn hạn chế. Từ năm 2010 đến nay, tỉnh đã đầu tư một số công trình dự án như: Nạo vét một số trục tiêu nội đồng, các luồng tiêu liên xã, liên huyện trên địa bàn các huyện: Tam Dương, Vĩnh Tường, Yên Lạc, Bình Xuyên, Lập Thạch, Sông Lô. Đã hoàn thành dự án cải tạo kênh tiêu Bến Tre nguồn vốn ADB; cải tạo một số đoạn sông Phan từ nguồn vốn trái phiếu Chính phủ. Hiện, tỉnh đang xây dựng trạm bơm tiêu Triệu Đề tiêu ra sông Phó Đáy, khi hoàn thành sẽ tiêu thoát cho trên 5.000 ha cho các xã thuộc huyện Lập Thạch.

Tuy nhiên, với hệ thống các công trình tiêu thoát nước hiện nay của tỉnh, khó đảm bảo việc thoát nước nhanh khi mưa lớn xảy ra. Để giải quyết vấn đề trên, giải pháp của tỉnh thời gian tới là tăng cường công tác quản lý các công trình tiêu thoát, phân cấp rõ ràng, đặc biệt là cơ quan quản lý ở địa phương, các đơn vị trực tiếp quản lý; nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu; khuyến khích sự tham gia của người dân và chính quyền cơ sở trong việc bảo vệ và khai thác công trình tiêu thoát. Xây dựng các công trình tiêu thoát theo quy hoạch đã được phê duyệt. Đối với vùng sông Phan - Cà Lồ, xây dựng mới các trạm bơm tiêu thoát ra sông phó Đáy và sông Hồng như trạm bơm tiêu Kim Xá tiêu ra sông phó Đáy, trạm bơm Ngũ Kiên, trạm bơm Nguyệt Đức tiêu ra sông Hồng. Nạo vét mở rộng các hồ nhằm tăng dung tích chứa, phòng lũ và phục vụ các trạm bơm tiêu như đầm Sổ, đầm Nhị Hoàng, đầm Dưng, hồ Sáu Vó… Nạo vét sông Phan (từ cầu Thượng Lạp đến Sáu Vó), hệ thống sông huyện Bình Xuyên và xây dựng các điều tiết ngăn nước về sông Phan và từ sông Cà Lồ chảy ngược về Vĩnh Phúc. Cải tạo, nạo vét các trục tiêu nhánh nội đồng và xây dựng các công trình trên hệ thống tiêu. Đối với vùng sông Lô, phó Đáy xây dựng các trạm bơm tiêu: Triệu Đề, Cầu Mai, Cầu Đọ, Cầu Ngạc để chủ động tiêu ra sông. Đồng thời kết hợp cải tạo nạo vét các trục tiêu nhánh nội đồng và xây dựng các công trình trên hệ thống tiêu.

Trước diễn biến thời tiết thiên tai bất thường như hiện nay, việc sớm triển khai xây dựng các công trình tiêu thoát nước trên là việc làm cấp bách và hết sức cần thiết. Song cái khó chính là nguồn lực đầu tư cho các công trình này? Ông Nguyễn Đức Tài, Phó Giám đốc Sở KH&ĐT cho rằng, cùng với nguồn vốn ngân sách đầu tư xây dựng các dự án, công trình tiêu thoát nước đã được phê duyệt, hiện tỉnh đang tập trung chỉ đạo đẩy nhanh thực hiện dự án “Quản lý nguồn nước và ngập lụt tỉnh Vĩnh Phúc” sử dụng vốn vay Ngân hàng Thế giới. Được biết, dự án đã được Chính phủ phê duyệt sử dụng nguồn vốn vay WB, trị giá 220 triệu USD. Đây là dự án có ý nghĩa quan trọng, nhằm giải quyết triệt để vấn đề ngập úng cho lưu vực sông Phan và sông Cà Lồ; tăng khả năng tiêu thoát lũ, tích trữ nước và điều hòa cho sông Phan, sông Cà Lồ; chủ động tiêu thoát lũ để ổn định phát triển các KCN cũng như các đô thị và khu dân cư tập trung; thu hút đầu tư; cải thiện môi trường sinh thái và hình thành điều hòa, phù hợp với quy hoạch chung xây dựng đô thị Vĩnh Phúc đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Để sớm triển khai dự án, Vĩnh Phúc mong muốn Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành trung ương chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ ký kết Hiệp định vay vốn cho Dự án "Quản lý nguồn nước và ngập lụt tỉnh Vĩnh Phúc" nhằm kịp thời khắc phục tình trạng ngập lụt thường xuyên của tỉnh như thời gian vừa qua.

Theo: Báo Vĩnh Phúc